Conclusies en cijfers over de
Wet zorg en dwang
Bij Estinea hebben de mensen die we ondersteunen zoveel mogelijk vrijheid. Daar maken we afspraken over. Maar er is ook een wet die hierover gaat:
de Wet zorg en dwang. De afkorting van die wet is Wzd. De Commissie Zorg en Vrijheid bekijkt of Estinea zich aan de afspraken en aan de wet houdt en adviseert de raad van bestuur. De commissie kijkt terug op 2025.
In 2025 hebben we het volgende gedaan:
- Een nieuwe scholing met uitleg over onvrijwillige zorg is door meer dan 600 medewerkers gevolgd.
- Deze uitleg hebben we samengevat zodat alle begeleiders dit makkelijk kunnen nalezen.
- We zijn gestart met de uitvoering van het plan om persoonlijk begeleiders de rol van zorgverantwoordelijke te geven. Een zorgverantwoordelijke is iemand die verantwoordelijk is voor de zorg die wordt gegeven aan een persoon. Hij of zij zorgt ervoor dat de juiste zorg wordt verleend en dat alles goed verloopt. Diegene coördineert de zorg en is het aanspreekpunt voor vragen en problemen rondom de zorg.
- Maatregelen worden voortaan besproken met het hele team en de gedragsdeskundige op het moment dat alle zaken rond een bewoner worden besproken.
- We hebben nagedacht hoe we bewoners en familie zo goed mogelijk kunnen informeren over onvrijwillige zorg.
- We hebben een werkwijze ontwikkeld voor een audit/ reflectiegesprek met hulp van de Wzd-functionaris.
In de commissie Zorg en vrijheid zitten:
- 2 gedragsdeskundigen
- 2 begeleiders
- een manager
- de Wzd-functionaris
- 3 stafmedewerkers
Tip!
Voor een begrijpelijke uitleg over de Wet zorg en dwang kijk op:
Het ondersteuningsplan
Soms is het nodig dat bewoners minder vrijheid krijgen. Bijvoorbeeld als ze zichzelf of anderen in gevaar brengen. We noemen dat: beperken in hun vrijheid. Dat doe je niet zomaar. Eerst zijn er gesprekken met de bewoner en mensen die de bewoner goed kennen. Dat zijn bijvoorbeeld familieleden, begeleiders of andere hulpverleners. Tijdens het gesprek worden afspraken gemaakt. Die worden in het ondersteuningsplan gezet. We bekijken regelmatig of die afspraken nog steeds gelden, of dat ze veranderd kunnen worden. Soms mag iemand bijvoorbeeld tijdelijk niet alleen naar buiten. Dit is een voorbeeld van een maatregel. Maar als het goed gaat, dan kan die afspraak of maatregel vervallen.
Dan mag die persoon dus weer zelf naar buiten.
Welke maatregelen waren er in 2025?
In de tabel hieronder zie je het aantal maatregelen Onvrijwillige zorg dat in 2025 in de ondersteuningsplannen van bewoners is genoteerd. Ter vergelijking zie je ernaast het aantal van 2023*. Soms waren er meerdere maatregelen nodig bij dezelfde bewoner. Om hoeveel bewoners het gaat, zie je in de kolommen met het aantal bewoners.
Tabel 1 Aantal maatregelen in ondersteuningsplannen
| Categorie (volgens de Wzd) | 2025 | Aantal bewoners | 2023 | Aantal bewoners |
|---|---|---|---|---|
| 1. Eten en drinken, medische handelingen en therapeutische maatregelen. | 103 | 77 | 37 | 37 |
| a. Medicatie geven. Bijvoorbeeld om rustiger te worden. | 101 | 76 | 37 | 37 |
| b. Controles uitvoeren of medische handelingen doen. Bijvoorbeeld controleren of iemand zijn medicatie neemt. | 1 | 1 | 0 | 0 |
| c. Geven van vocht en of voeding | 1 | 1 | ||
| 2. Beperken van bewegingsvrijheid . | 77 | 50 | 32 | 23 |
| a. Iemand op een gesloten afdeling plaatsen. | 16 | 15 | 1 | 1 |
| b. Iemand vasthouden met één of meer zorgverleners. | 28 | 20 | 17 | 13 |
| c. De bewegingsvrijheid van de persoon beperken met bijvoorbeeld een polsband of andere hulpmiddelen. | 5 | 5 | 8 | 5 |
| d. Overig. | 28 | 23 | 6 | 6 |
| 3. De persoon opsluiten, bijvoorbeeld op zijn of haar eigen kamer. | 16 | 11 | 16 | 12 |
| 4. Toezicht houden op de persoon. Bijvoorbeeld met een camera. | 2 | 2 | 1 | 1 |
| 5. De kleding of het lichaam van iemand onderzoeken. Bijvoorbeeld om te weten of iemand een wapen heeft. | 1 | 1 | 0 | 0 |
| 6. Controleren of er gevaarlijke spullen of middelen in de woonruimte zijn. | 1 | 1 | 2 | 2 |
| 7. Checken of iemand drugs of andere middelen heeft. | 0 | 0 | 0 | 0 |
| 8. Regels maken over hoe iemand zijn of haar leven leidt. | 27 | 23 | 25 | 15 |
| 9. Het recht op bezoek beperken. | 1 | 1 | 1 | 1 |
| Totaal | 228 | 133 | 114 | 68 |
| % totaal aantal bewoners Estinea | 13,6% | 7,23% | ||
*in 2024 is overgegaan op een nieuw cliëntendossier. De cijfers over 2024 zijn daardoor niet betrouwbaar. We gebruiken het jaar 2023 om te vergelijken.
Waar gaan we mee door in 2026?
- Goed blijven opletten dat alle maatregelen worden besproken met bewoners en zijn of haar vertegenwoordiger.
- Doorgaan met het bespreken van maatregelen met het hele team en de gedragsdeskundige bij halfjaarlijkse evaluaties.
- In alle regio’s met elkaar praten over onvrijwillige zorg en wat we daarvan kunnen leren met elkaar. In een reflectiegesprek of op andere manieren.
- Begeleiders die niet bij de zorg betrokken zijn, met een frisse blik mee laten kijken als het afbouwen van een maatregel niet goed lukt.
Wat blijkt uit deze tabel?
Het aantal maatregelen in het ondersteuningsplan is in 2025 veel hoger dan in 2023. Ook gaat het om meer bewoners. Je ziet dit terug in de oranje balk met de totaalcijfers: 228 maatregelen bij 133 bewoners in 2025 en 114 maatregelen bij 68 bewoners in 2023. Een van de verklaringen is dat we heel veel aandacht hebben besteed aan het goed noteren van maatregelen in het plan. En ook dat medewerkers veel meer weten over maatregelen. We vinden het dus een goed teken dat er nu meer maatregelen zijn genoteerd dan in 2023 omdat je er dan beter met elkaar over kan praten. Wat opvalt is dat er vooral meer maatregelen zijn genoteerd in de eerste drie categorieën. Dit zijn de relatief ‘zwaardere’ maatregelen onvrijwillige zorg. Bijvoorbeeld het geven van medicatie om rustiger te worden, of iemand vasthouden met een of meerdere zorgverleners. Maatregelen in de andere categorieën komen minder vaak voor. Vooral het maken van regels over hoe iemand zijn of haar leven leidt. We denken dat dit in werkelijkheid waarschijnlijk vaker voorkomt dan dat het is genoteerd.
Wat deden Cliëntvertrouwenspersonen Wzd in 2025?
Een cliëntvertrouwenspersoon Wzd is iemand van buiten Estinea die er is om mensen te helpen die te maken hebben met de Wet zorg en dwang (Wzd). Deze persoon luistert naar de vragen, zorgen of klachten van bewoners. Bijvoorbeeld als iemand niet tevreden is over de (onvrijwillige) zorg. Hij of zij geeft advies over wat de bewoner of zijn familie dan kan doen.
In 2025 hebben de vertrouwenspersonen Wzd in totaal 20 locaties bezocht en 7 keer een voorlichting gegeven voor verwanten, medewerkers en aan de contactpersonen op locatie. Het is 1 keer voorgekomen dat een bewoner of vertegenwoordiger contact heeft gezocht met de cliëntvertrouwenspersonen Wzd voor ondersteuning. Deze vraag had betrekking op “het recht op het eigen leven inrichten”. Na het verstrekken van informatie en toelichting is deze kwestie afgesloten. Er zijn geen signalen afgegeven over tekortkomingen in cliëntrecht.
Conclusie
We zijn heel tevreden over wat er is gedaan in 2025. Eerst maakten we vooral plannen, nu worden die ook echt uitgevoerd. Met elkaar praten over onvrijwillige zorg is veel normaler geworden, en onderdeel van het werk.
